Tenor il model da gronds hotels en las citads vegnan er construids ils emprims hotels da palaz en las Alps. Finanziads per il solit cun chapital d'ordaifer, s'orienteschan els pertutgant equipament e tecnica a standards internaziunals. Atgnas ovras idraulicas mettan en moviment ils ascensurs. Il 1879 ardan en l'Hotel Kulm a San Murezzan las emprimas glischs electricas en las Alps.
Ils giasts bainstants na vegnan betg pli mo per guarir, mabain er per sa divertir. Isolads da la paupra vita reala da la populaziun muntagnarda daventa la cuntrada ina culissa ed il grandhotel ina tribuna dal vesair e vegnir vesì.
Il Grandhotel Kursaal Maloja – pli tard Maloja Palace – che ha avert sias portas il 1884
Archiv cultural d'Engiadin'Ota, Zuoz
Davos las culissas
Tge che spetga las emploiadas ed ils emploiads en lur proxima plazza da lavur, vegnan els a savair per il solit pir al lieu. En ils grandhotels lavuran els fin 16 uras per di, savens senza in di liber. Damai ch'els èn emploiads mo per ina stagiun, na sa futra nagin da lur sanadad, planschan vuschs contemporanas. Mattas da chombras malsaunas tramettan ins sin cussegl dal medi schizunt en lieus da cura, nua ch'ellas duain «sa revegnir» cun lavurar vinavant.
Fertant ch'ils emploiads d'hotel s'uneschan bainbaud en federaziuns, restan las emploiadas ditg senza sustegn collectiv. E tuttina pussibilitescha il viandar d'hotel ad hotel er ad ellas in'atgna existenza ed uschia er ina nova libertad da decider sezzas davart lur vita.
Illustraziuns
1. Brev Marx (KG)
Mintgatant finescha la via en il grandhotel pli svelt che pensà. La chalira dal stgaudament a vapur en l'Hotel Kulm a San Murezzan lascha turnar il 1897 il fegl da quest autur tut a la bahuta enavos a Churwalden.
Archiv Badrutt’s Palace Hotel, St. Moritz
2. Poster Union Helvetia
La federaziun dals lavurants Union Helvetia, ch'è vegnida fundada il 1886 a Lucerna, represchenta cunzunt cuschiniers e camariers svizzers. Fin l'onn 1919 èn dunnas giavischadas en l'Union Helvetia mo en furma allegorica.
Archiv privat
3. Foto Gluva
Amicitia, Solidaritas, Institutio – cun questa maxima fundeschan emploiads d'hotel superiurs il 1877 l'Associaziun internaziunala da Genevra (IGV). A partir dal 1897 datti er ina secziun a Meran. Fin il 1914 crescha l'associaziun sin var 20 000 commembers en 240 secziuns.
Touriseum – Südtiroler Landesmuseum für Tourismus/Museo provinciale del turismo, Meran/o
4. Plan dal Habsburgerhof
Ina chombra simpla cun fin a 30 letgs en il plaun sut il tetg u sper ils locals da logistica e da maschinas en il plaun sutterran– uschia sa preschentan ils alloschis da las emploiadas e dals emploiads en ils grandhotels da la Belle Époque.
Archiv da la citad da Meran
Annelise Rüegg (1879 Uster – 1934 Lausanne)
Tranter ils onns 1896 e 1911 lavura la camariera Annelise Rüegg en 28 hotels ed ustarias en 27 differents lieus.
Touriseum – Südtiroler Landesmuseum für Tourismus/Museo provinciale del turismo, Meran/o
Enavos a la survista >