L'Emprima Guerra mundiala terminescha il svilup turistic da la Belle Époque. A Meran collabescha il manaschi da cura suenter che l'Italia è entrada en la guerra il matg dal 1915. Il lieu daventa ina citad da lazaret: Blers hotels serran u vegnan confiscads e duvrads sco alloschis per uffiziers. A partir dal 1917 scumonda l'Austria-Ungaria dal tuttafatg il turissem.
En Svizra vegni scumandà a partir dal 1915 da construir novs hotels. A partir dal 1916 giaschan en blers hotels schuldada blessada u praschuniers da guerra che basegnan tgira – mintgamai finanziads da lur stadis d'origin. En l'Engiadina sa reducescha il dumber da giasts considerablamain, blers grandhotels vegnan en difficultads finanzialas. A l'Arlberg sa prepara entant la schuldada da las truppas da skis e da muntogna per acziuns d'enviern en l'auta muntogna.
Conducturas e schuldada davant in char d'ambulanza dal tram da Meran en il traffic da rauba al Rufinplatz (oz Theaterplatz)
Touriseum – Südtiroler Landesmuseum für Tourismus/Museo provinciale del turismo, Meran/o
Franà
Cun il cumenzament da la guerra vegni adina pli grev da viagiar a l'exteriur per lavurar. Lavurantas e lavurants migrants valan ussa sco spiuns potenzials dals inimis. Obligaziun da sa legitimar, visums e controllas da cunfin pli severas daventan la nova normalitad. En il Vorarlberg vegnan er las persunas dal Trentino che vivan là, suspectadas da spiunascha, suenter che l'Italia è entrada en la guerra.
Blers dals umens che lavuran en ils lieus turistics alpins, vegnan clamads enavos en lur pajais da derivanza per far servetsch militar. A la front stattan mintgatant anteriurs collegas da lavur sco inimis visavi in a l'auter. En il fratemp cuntanscha la Svizra neutrala numerusas dumondas da lavur dals pajais vischins. Dentant er qua èn las plazzas stgarsas, perquai che blers hotels serran u reduceschan lur persunal.
Illustraziuns
1. Foto Medis e tgirunzas a Meran
L'infrastructura etablida dals lieus da cura cun ina gronda capacitad da letgs, in access direct a la viafier, numerus medis ed apparats medicinals survegn ina impurtanza militara en la guerra: Ils lieus servan ussa sco lazarets. Empè da las mattas da chombra s'occupan las tgirunzas da quels ch'arrivan – qua medis e tgirunzas d'in ospital da reserva austriac-ungarais a Meran.
Palais Mamming Museum, Meran/o
2. Praschuniers da guerra russ a Meran
Cunquai che tut ils umens indigens e capabels da prestar servetsch militar èn vegnids clamads sut las armas, lavuran il 1916 puspè persunas estras a Meran. Uschia vegnan praschuniers da guerra russ obligads da gidar en l'agricultura u sco qua, da rumir la naiv da la promenada da cura.
Touriseum – Südtiroler Landesmuseum für Tourismus/Museo provinciale del turismo, Meran/o
3.Brev Marie Tauchmann
Cunquai ch'els emploieschan bler persunal qualifitgà da l'exteriur, han er ils hotels da l'Engiadina da cumplanscher crudads. Il 1914 cumenza Josef Tauchmann da Reichenberg en la Boemia sia plazza sco ortulan en il Grandhotel Waldhaus Vulpera. Dus onns pli tard dumonda sia sora l'ortulan superiur per la rauba da ses frar – el è crudà en Russia.
Archiv cultural Engiadina Bassa, Strada
4. Brev Dordi (KG)
Suenter che l'Italia è entrada en la guerra ils 23 da matg 1915, dastgan umens ch'èn abels da far servetsch militar mo pli bandunar il pajais en cas excepziunals. Er Gio Maria Dordi da Gandellino (provinza da Bergamo) è pertutgà: L'anteriur famegl dal Waldhaus Vulpera emprova il 1915 pliras giadas da turnar en l'Engiadina cun ses figl e cun collegas – invanamain.
Archiv cultural Engiadina Bassa, Strada
5. Battagliun da gianellas (LM)
Durant la guerra occupa il militar – empè dals giasts – ils albierts a Lech. Las bunas cundiziuns da naiv fan che l'Arlberg è in lieu d'exercizi impurtant – betg mo per il militar austriac-ungarais. Ils onns 1915 e 1916 exercitescha qua il battagliun da muntogna da Württemberg cun 23 uffiziers e cun 838 schuldads il ski alpinistic.
Archiv communal Lech, relasch da Walter Drück
Irma (? Meran) e Ludwig Hollmann (1863 Meran – 1930 Meran)
Ils consorts Irma e Ludwig Hollmann lavuran l'enviern sco guardiabogn en lur vischnanca burgaisa a Meran, la stad en differents hotels a Bad Ischl u a San Murezzan.
Enavos a la survista >